Noord, ook wel het noorden, is één van de vier hoofdwindrichtingen, naast oost, zuid en west. Hoewel er meerdere verschillende soorten noorden zijn, hebben ze allemaal gemeen dat ze (min of meer) de richting van de noordpool aangeven. Samengevat onderscheiden we de volgende 3 noorden:

• Het ware noorden is de richting die wijst naar het noordelijkste punt op aarde, daar waar de omwentelingsas het aardoppervlak snijdt
• Het magnetisch noorden is waar je magnetische kompas heen wijst, richting de geomagnetische noordpool
• Het kaartnoorden of grid-noorden is de richting langs het assenstelsel op de kaart die het meest richting het ware noorden wijst, typisch richting de bovenkant van de kaart

De geografische noordpool van de aarde is het noordelijke snijpunt van de omwentelingsas met het aardoppervlak. Het andere, zuidelijke snijpunt is de geografische zuidpool. Het geografisch noorden, ook wel het ware noorden, is altijd de richting naar de geografische noordpool. Gezien de omwentelingsas van de aarde (nagenoeg) onveranderlijk is, is het geografisch noorden een vast gegeven dat niet verandert in de tijd.

De geografische noord- en zuidpool zijn de twee plaatsen op aarde waar de meridianen samenkomen, zie de afbeelding rechts.

De geomagnetische noordpool van de aarde is het noordelijke snijpunt van de veldlijnen van het aardmagnetisch veld met het aardoppervlak. Natuurkundig gezien is de geomagnetische noordpool gelijk aan de magnetische zuidpool, waardoor kompassen door de magnetische werking met hun noordpijl langs de magnetische veldlijnen richting deze geomagnetische noordpool wijzen. Door het onregelmatige karakter van het aardmagnetisch veld, wijst het kompas dus typisch niet exact naar de geomagnetische noordpool, maar lijnt het kompas op met de veldlijnen, richting de noordpool. Het magnetisch noorden is dus altijd de richting waarin het kompas wijst.

Het verschil tussen het magnetisch noorden en het ware noorden heet de magnetische declinatie. Het aardmagnetisch veld verandert langzaam door de jaren heen, waardoor het magnetisch noorden en de magnetische declinatie dus ook veranderlijk zijn. Daarnaast is de richting van het magnetisch noorden afhankelijk van je plaats de plaats op aarde. Op topografische kaarten staat daarom aangegeven hoe groot de magnetische declinatie is in de regio van deze kaart, in het jaar waarin deze kaart gemaakt is.

In de figuur rechts is de magnetische declinatie over heel de aarde te zien. In 2025 was de declinatie in Nederland ongeveer 2-3 graden oostwaards, in 2020 was deze ongeveer 2 graden oostwaards. De (geo)magnetische polen zijn ook zichtbaar: de noordpool rechtsboven en de zuidpool rechtsonder.

Het kaartnoorden of grid-noorden is de richting langs het assenstelsel op de kaart die het meest richting het ware noorden wijst, typisch richting de bovenkant van de kaart.

Bij het projecteren van het aardoppervlak op een plat (cartesisch) coördinatenstelsel, is er meestal één (centrale) lijn in het geprojecteerde stelsel (van noord naar zuid) waarop het kaartnoorden exact overeenkomt met het ware noorden. Hoe meer ten westen van deze lijn, hoe meer het kaartnoorden westom afwijkt van het ware noorden. Hoe meer ten oosten van deze lijn, hoe meer het kaartnoorden oostom afwijkt van het ware noorden. Dit is een gevolg van de vertekening door het afbeelden van een bol op een plat vlak. Deze hoek tussen het kaartnoorden en het ware noorden wordt meridiaanconvergentie genoemd.

Rechts is een visualisatie te zien van de meridiaanconvergentie van het geografische (geprojecteerde) coördinatenstelsel UTM30 ten opzichte van het ware noorden. Blauwe pijlen geven het kaartnoorden aan, ten opzichte van de rode pijlen die het ware noorden aangeven. Op de afbeelding is goed zichtbaar dat door het rechthoekige assenstelsel, de blauwe pijlen worden geforceerde op te lijnen met de verticale as, terwijl het ware noorden hiervan afwijkt om langs de bol naar het ware noorden te blijven wijzen.